Από τους παγωμένους ανέμους της Βόρειας Ελλάδας, οι Likno επιστρέφουν για να επιβάλλουν τη δική τους ατμοσφαιρική ιεροτελεστία. Με το νέο τους άλμπουμ Summit and Trench να ηχεί σαν μια κραυγή μέσα από τη δυστοπία και την επικείμενη εμφάνισή τους στο Storming The Gates Festival να υπόσχεται μια βύθιση στο απόλυτο σκότος, το δίδυμο από την Κοζάνη χαράζει μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πορείες στο σύγχρονο ελληνικό Black Metal. Σήμερα, στο Sound Stories by Jo και στο metalwar.gr, συνομιλούμε με τους Neurosplinter και Flægra για τη φύση, την παράδοση και την επιμονή της τέχνης τους.

12+1 ερωτήσεις:
Jo: Η Κοζάνη έχει μια ιδιαίτερη αύρα, ειδικά τον χειμώνα. Πόσο από αυτό το τοπίο και την απομόνωση της επαρχίας έχει ποτίσει τον ήχο των Likno? Θα μπορούσε αυτή η μουσική να είχε γεννηθεί σε μια τσιμεντένια μεγαλούπολη?
Likno: Καλησπέρα και ευχαριστούμε για τη συνέντευξη. Να πούμε κατ’αρχάς ότι η περιοχή μας έχει μια μακροχρόνια παράδοση στο Βlack Μetal με μπάντες όπως: Faceless God, Dark Messiah, Lunacy κ.α. καθώς και πιο σύγχρονες όπως Inner Dominion και Infernal Storm, όπως επίσης και ένα σταθερό πυρήνα φανατικών ακροατών. Μεγαλώνοντας εδώ, ήταν φυσικό επακόλουθο να καταπιαστούμε με το συγκεκριμένο ιδίωμα καθώς ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο τουλάχιστον στους κύκλους των ατόμων που άκουγαν metal γενικότερα. Σίγουρα το περιβάλλον μας επηρεάζει και μας εμπνέει αλλά η βασική ιδέα πίσω από τις δημιουργίες μας, είναι η μεταξύ μας συνύπαρξη. Οι συνθήκες της δημιουργίας βέβαια είναι αυτές που δίνουν εν τέλει μια προσωπικότητα στο συνολικό μας έργο, οπότε Likno και Κοζάνη (με ό,τι αυτή περιλαμβάνει) είναι δύο άρρηκτα συνδεδεμένες έννοιες.

Jo: Γνωριστήκατε και ξεκινήσατε να τζαμάρετε εν μέσω COVID. Πιστεύετε ότι εκείνη η περίοδος της αναγκαστικής παύσης και του εγκλεισμού λειτούργησε ως ο ιδανικός καταλύτης για να χτιστεί η σκοτεινή ατμόσφαιρα του ντεμπούτου σας?
Likno: Ήταν μια ιδιαίτερα δημιουργική και παραγωγική περίοδος καθώς είχαμε αρχίσει να πειραματιζόμαστε μουσικά και με άλλα είδη πέραν του Black Metal. Μέσα από πολλές ώρες μουσικής αλληλεπίδρασης, άρχισαν να γεννιούνται οι πρώτες ιδέες για τα μετέπειτα κομμάτια. Η συγκυρία αυτή σίγουρα έπαιξε καταλυτικό ρόλο για τη δημιουργία του Likno και έθεσε τις βάσεις για την ουσιαστική μας ενασχόληση με το είδος. Είχαμε την ευκαιρία να δημιουργήσουμε με καθαρότερο μυαλό και με μία αίσθηση άνεσης χρόνου, κάτι το οποίο ήταν ιδιαίτερα απελευθερωτικό.

Jo: Ο τίτλος του δεύτερου άλμπουμ σας υποδηλώνει μια πορεία από την κορυφή στο χαράκωμα. Πρόκειται για μια στιχουργική κάθοδο στον ανθρώπινο ψυχισμό ή για μια συμβολική μάχη ενάντια στη λήθη?
Likno: Είναι λίγο και από τα δύο. Προσπαθήσαμε μέσω των στίχων να περιγράψουμε μια τελματώδη και βεβαρημένη συναισθηματική κατάσταση υπό το πρίσμα της σκοτεινής πλευράς της φύσης. Το πόσο εύθραυστα είναι όλα και πώς οδηγείται κανείς από την κορυφή στην τάφρο. Ωστόσο ασχέτως με το τί σκεφτόμαστε εμείς οι ίδιοι όταν γράφουμε στίχους, θα θέλαμε ο κάθε ακροατής να έχει χώρο να δώσει τη δική του ερμηνεία και να βιώσει μία ταύτιση κατά τα δικά του δεδομένα.

Jo: Παρόλο που ο ήχος σας έχει μια διεθνή αύρα, οι αναφορές στους Rotting Christ και τους Varathron είναι εκεί. Τι είναι αυτό που κάνει το ελληνικό Black Metal τόσο δικό μας και πώς το Likno τιμά αυτή την κληρονομιά?
Likno: Μεγαλώνοντας με τα συγκεκριμένα ακούσματα, ήταν αναπόφευκτο να τα εντάξουμε βιωματικά στις δημιουργίες μας. Αυτό που κάνει το ελληνικό Black Metal τόσο μοναδικό, πέρα από μουσικής και δομικής άποψης είναι σίγουρα η αυθεντικότητά του. Το γεγονός ότι ξεκίνησε αγνά, χωρίς φανφάρες και από ιδιαίτερα ταλαντούχους και παθιασμένους ανθρώπους. Δεν είναι το θέμα ούτε να πετύχεις τον τέλειο ήχο, ούτε την τέλεια ενορχήστρωση. Αν αυτό που γράφεις έχει ψυχή, όραμα και χαρακτήρα, σίγουρα θα είναι κάτι αξιομνημόνευτο.

Jo: Τον Απρίλιο κατεβαίνετε στην Αθήνα για το Storming The Gates στο Temple. Τι σημαίνει για εσάς η συνάντηση με μπάντες όπως οι Melan Selas και οι Penthos? Υπάρχει κάποιο κομμάτι από το νέο άλμπουμ που ανυπομονείτε να χτυπήσει το αθηναϊκό κοινό?
Likno: Πρόκειται για συγκροτήματα που θαυμάζουμε και εκτιμούμε ιδιαίτερα καθώς διαθέτουν πολύ καλό υλικό και έχουν πραγματοποιήσει φοβερές Live εμφανίσεις. Είμαστε ιδιαίτερα ενθουσιασμένοι και ανυπόμονοι για το φεστιβάλ και είναι τιμή μας να μοιραζόμαστε τη σκηνή με τις συγκεκριμένες μπάντες, όπως και με όλες τις υπόλοιπες που θα συμμετέχουν. Σε ό,τι αφορά τα κομμάτια του νέου δίσκου, αναμένουμε να δούμε τί αντίκτυπο θα έχουν στο κοινό.

Jo: Flægra και Neurosplinter, πώς λειτουργεί η δυναμική ανάμεσά σας? Σε έναν ήχο τόσο γεμάτο εναλλαγές οργάνων, πώς αποφασίζετε ποιος θα αναλάβει τι και πότε μια σύνθεση είναι επιτέλους ολοκληρωμένη?
Likno: Ένα θετικό μας στοιχείο είναι ότι ξέρουμε πότε να πούμε “STOP”. Αν πέσεις στην παγίδα της δημιουργίας και σκέφτεσαι: “μήπως να βάλω κι αυτό, μήπως να βάλω και εκείνο”, δεν τελειώνει ο δίσκος ποτέ. Σίγουρα κάθε κομμάτι δουλεύεται εξονυχιστικά και πάντα προκύπτουν νέες ιδέες στην πορεία, αλλά τις περισσότερες φορές, όταν φτάσουμε στο σημείο να είμαστε και οι δύο ικανοποιημένοι, δηλαδή όταν ακούγεται αυτό ακριβώς που έχουμε στο μυαλό μας, τότε μπορούμε
να πούμε ότι η σύνθεση έχει ολοκληρωθεί. Το κριτήριο για το ποιός θα αναλάβει το κάθε όργανο είναι καθαρά το ποιός από τους δύο είναι καλύτερος σε αυτό. Τα τύμπανα είναι κατεξοχήν δουλειά του Neurosplinter καθότι χρόνια ντράμερ. Οι κιθάρες και τα πλήκτρα γράφονται πάντα από τη Flaegra. Το μπάσο είναι κάτι που το διεκδικούμε συχνά και οι δύο. Τα φωνητικά τα αναλαμβάνουμε συνήθως και οι δύο, αναλόγως ποια χροιά και ποιού τύπου ερμηνεία ταιριάζει περισσότερο στο
εκάστοτε κομμάτι. Σε άλλα όργανα που έχουμε χρησιμοποιήσει όπως καβάλ και κλασική κιθάρα, έχουμε πάντα guest μουσικούς και σκοπεύουμε να συνεχίσουμε να τηρούμε τη συγκεκριμένη παράδοση.

Jo: Έχετε αναφέρει ότι τζαμάρετε με κάθε φανταστικό όργανο. Ποιο ήταν το πιο περίεργο αντικείμενο ή όργανο που χρησιμοποιήσατε στο Summit and Trench και πώς αυτό κούμπωσε με το black metal?
Likno: Στο άλμπουμ αυτό η αλήθεια είναι ότι δε χρησιμοποιήθηκαν “περίεργα” όργανα, δηλαδή πέραν του μέταλ ήχου. Μόνο στο outro του “From Summit to Trench” παίζει κλασική κιθάρα ο Γιάννης Πούλκαρης, ένας εξαιρετικά ταλαντούχος κιθαρίστας της περιοχής μας. Τέτοιου είδους outros συνηθίζονται αρκετά συχνά σε Black Metal κομμάτια και αποσκοπούν στο να επιφέρουν τη γαλήνη μετά την καταιγίδα. Δηλαδή μια αίσθηση ανάπαυλας και ψυχικής κάθαρσης από το ό,τι έχει προηγηθεί.

Jo: Πέρα από το metal, αντλείτε έμπνευση από την ελληνική folk και μεσαιωνική μουσική. Πιστεύετε ότι το Black Metal είναι, στην ουσία του, η δημοτική μουσική του σήμερα, με την έννοια της έκφρασης του πόνου και της γης?
Likno: Οι πολιτισμικές καταβολές του καθενός γενικότερα, τον διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη. Μέσα από την ύπαρξή μας ως Black Metal μπάντα θέλουμε ουσιαστικά να αποδώσουμε ένα φόρο τιμής στις μουσικές και πολιτιστικές μας ρίζες που μας ενέπνευσαν και μας καθόρισαν με το πέρασμα των χρόνων. Σίγουρα από άποψη θεματολογίας και ύφους, τουλάχιστον όπως το προσεγγίζουμε εμείς και πολλοί άλλοι, το Black Metal αποτελεί κατά τη γνώμη μας το πιο ταιριαστό πάντρεμα του παλιού με το νέο σε ό,τι αφορά την έκφραση του πόνου και τη σύνδεση του ανθρώπου με τη γη.

Jo: Το artwork και το visual κομμάτι των Likno είναι πολύ προσεγμένο. Πώς επιλέγετε τις εικόνες που θα συνοδεύσουν τη μουσική σας και πόσο σημαντικό είναι το visual storytelling για μια μπάντα του δικού σας ύφους?
Likno: Καθώς οι στίχοι μας είναι κατά κύριο λόγο αφηγηματικοί, επιλέγουμε artwork το οποίο παραπέμπει είτε έμμεσα είτε άμεσα σε αυτό που περιγράφεται μέσω των στίχων. Είτε πρόκειται για κυριολεκτική περιγραφή είτε για αλληγορία είτε για τη μεταφορική απόδοση κάποιου συναισθήματος. Σε είδη όπως το Black Metal, το εξώφυλλο παίζει πολύ σημαντικό ρόλο καθώς είναι το πρώτο που βλέπει ο ακροατής πριν πατήσει το Play. Γενικώς επιλέγουμε εικόνες με τοπία της φύσης, ή και με ανθρώπινες φιγούρες όπου αποδίδεται ιδανικά η ατμόσφαιρα που θέλουμε να μεταδώσουμε.

Jo: The curse is written in the trees. Οι στίχοι σας μοιάζουν με αρχαία ξόρκια. Ποια είναι η κεντρική κατάρα που προσπαθείτε να ξορκίσετε μέσα από το Likno?
Likno: Ο συγκεκριμένος στίχος είναι από το κομμάτι “From Summit to Trench”, το πρώτο κομμάτι του νέου δίσκου. Όλο το κομμάτι περιγράφει μια αληθινή κατάσταση σε συγκεκριμένο τόπο αλλά θα θέλαμε να μην αποκαλύψουμε περισσότερα. Το μόνο που θα μπορούσαμε να πούμε είναι ότι αντικατοπτρίζει την “κακή” πλευρά της φύσης. Δηλαδή πέρα από μεγαλειώδη αισθήματα
απελευθέρωσης και κυριαρχίας που σου προκαλεί, μπορεί πολλές φορές να σε εγκλωβίσει και να σε παγιδεύσει σε στενά και δυσδιάκριτα όρια κυριολεκτικά και μεταφορικά.

Jo: Μετά την εμφάνισή σας με τους Samael, τι μάθατε για τη μουσική σας πάνω στη σκηνή? Πόσο εύκολο είναι να μεταφερθεί η ατμόσφαιρα απομόνωσης του studio σε ένα γεμάτο venue?
Likno: Η εμφάνιση αυτήν ήταν μια ιστορική στιγμή για τη μέχρι τώρα πορεία μας. Το να ανοίξεις για ένα τόσο μεγάλο όνομα σίγουρα σου προσφέρει το πλεονέκτημα του “έτοιμου” κοινού, οπότε όλο και περισσότερος κόσμος έχει τη δυνατότητα να ακούσει τη δουλειά σου, οπότε να πάρεις και περισσότερο feedback και αναγνώριση. Ήταν κάτι που σαφώς ευχαριστηθήκαμε και απολαύσαμε αλλά ταυτόχρονα μας έδωσε μια καλή ευκαιρία να αναθεωρήσουμε και να διορθώσουμε κάποια στοιχεία της live εμφάνισής μας. Σχετικά με το δεύτερο σκέλος της ερώτησης, προσπαθούμε πάντα να προσαρμόσουμε τις συνθέσεις μας στη live εμφάνιση και να βγάλουμε ένα συμπαγές και ολοκληρωμένο αποτέλεσμα. Βοηθάνε σε αυτό σίγουρα και οι ενορχηστρώσεις μας που είναι σχετικά απλές. Από εκεί και πέρα, όσο περισσότερες Live εμφανίσεις πραγματοποιεί κανείς, τόσο πιο σίγουρος και άνετος είναι με αυτό που παρουσιάζει. Η εμπειρία παίζει πολύ σημαντικό ρόλο.

Jo: Επιλέγετε να κινείστε σε DIY μονοπάτια και μικρά labels όπως η WolfKult. Είναι αυτή η ελευθερία η μοναδική οδός για να μείνει η τέχνη σας αμόλυντη από τις απαιτήσεις της βιομηχανίας?
Likno: Παρά το μικρό σχετικά βεληνεκές του, το συγκεκριμένο label όπως και άλλα αντίστοιχα που δραστηριοποιούνται στη σκηνή, κάνει πραγματικά σοβαρή και επαγγελματική δουλειά. Ακριβώς γι’ αυτόν το λόγο την εμπιστευόμαστε στις μέχρι τώρα κυκλοφορίες μας. Σίγουρα η μη ύπαρξη κάποιου συγκεκριμένου deadline για την ολοκλήρωση των συνθέσεων και των ηχογραφήσεων, καθώς και η έλλειψη οποιασδήποτε παρέμβασης στο οπτικοακουστικό υλικό γενικότερα, βοηθάει στην
αυθεντικότητα και την “ωμότητα” της μουσικής μας και του artwork που χρησιμοποιούμε. Φυσικά το αν θα μολυνθεί η τέχνη εξαρτάται και από πολλούς άλλους παράγοντες πέρα από τη δισκογραφική, αλλά όπως και να’χει, αυτή η “χαλαρότητα” που υπάρχει, δίνει χώρο στην ελεύθερη και αδιαμεσολάβητη δημιουργία.

Jo (+1): Αν το Λίκνο (Likno) είναι η κούνια, τι είναι αυτό που κοιμίζει και τι είναι αυτό που ξυπνάει μέσα στην ψυχή του ακροατή σας?
Likno: Το όνομά μας, εκτός από “κούνια” σημαίνει και “Το σημείο αρχής των πάντων”. Εκεί είναι που έρχεται και δένει η απόδοση φόρου τιμής στις ρίζες μας. Καλούμε τον ακροατή μέσα από το έργο μας να θυμηθεί, να νοσταλγήσει και να επανασυνδεθεί με οτιδήποτε τον έχει καθορίσει και διαμορφώσει στο πλαίσιο αυτής της μουσικής και όχι μόνο. Δεν σκοπεύουμε να επινοήσουμε κάτι από το μηδέν, αλλά να συνδυάσουμε κατάλληλα τις επιρροές και τις καταβολές μας ώστε να
δημιουργηθεί κάτι το οποίο θα έχει ταυτότητα και θα είναι μοναδικό.

Οι Likno μας υπενθυμίζουν ότι η αληθινή ατμόσφαιρα δεν γεννιέται από τον θόρυβο, αλλά από την ουσία του συναισθήματος. Σας ευχαριστούμε για τον χρόνο σας και για τη φωνή που δίνετε στα δάση και τα βουνά της Κοζάνης.

Ραντεβού στο Temple!

Συνέντευξη – Κείμενο: Joanna Gonas